Osób, które inspiruje postać Ojca Piotra i które mogłyby napisać do niniejszej książki barwny wstęp, w Krakowie, na Bielanach a nawet w Tyńcu nie brakuje. Jednak redagując niniejsze konferencje rekolekcyjne, doszliśmy do wniosku, że o. Piotra należy czytać dla niego samego i jego wyjątkowej postaci nie trzeba szczególnie polecać. Dlatego zamiast wstępu będzie tylko kilka słów o okolicznościach powstania książki, którą mają państwo w ręku.

Adwent jest w klasztorze czasem szczególnym, wszyscy ojcowie i bracia pozostają w domu, by wspólnie przygotowywać się na przyjście Pana. W tych dniach wspólnota przeżywa rekolekcje, głoszone co roku przez zaproszonego gościa. W roku 1982 był nim o. Piotr Rostworowski, jeden z jedenastu mnichów, którzy w 1939 r. wskrzesili w prastarych tynieckich murach życie monastyczne, i pierwszy przeor Polak odnowionego Tyńca. Mówił do swoich, choć od czterech lat nosił już wtedy biały, kamedulski habit.

Ojcu Piotrowi przyszło głosić konferencje w bardzo trudnym czasie. W kraju trwał stan wojenny, przyszłość była niepewna, brakowało wszystkiego. Stąd charakter jego wypowiedzi: stanowczy i konkretny, a jednocześnie niosący pokój i nadzieję. W tekście pojawiają się odniesienia do ówczesnej sytuacji polityczno-społecznej, które pozostawiliśmy bez zmian.

Tekst konferencji zachował się w formie maszynopisu. Staraliśmy się jak najmniej ingerować w jego treść. Zmiany dotyczyły jedynie stylu tekstu, wprowadzenia podziału na akapity, przetłumaczenia łacińskich wyrażeń i uwspółcześnienia języka. Ujednoliciliśmy cytaty z Pisma świętego według trzeciego wydania Biblii Tysiąclecia, z którego najprawdopodobniej korzystał o. Piotr. Fragmenty konferencji VII i VIII zostały wcześniej opublikowane w książce W szkole modlitwy, która ukazała się w naszym wydawnictwie w ramach serii Z tradycji mniszej. Umieściliśmy je także w niniejszej publikacji, ponieważ zawarte w niej rekolekcje stanowiły w zamyśle autora spójną całość.

„Znałem go jako człowieka Bożego” powiedział o ojcu Rostworowskim Jan Paweł II. Dziś niezwykłą osobowość ojca Piotra docenia coraz więcej osób, które miały możliwość spotkać się z nim na swojej drodze. Przez wielu uważany jest za jedną z największych w Europie postaci życia monastycznego w XX wieku. Jego barwne, pełne dramaturgii życie sprawiło, że w swoich poradach, jako przyjaciel i kierownik duchowy, stawał się niezwykle autentyczny.

Pierwsze wydanie Myśli, powiedzeń, anegdot ojca Piotra Rostworowskiego spotkało się z niezwykłym przyjęciem czytelników. Doceniali Państwo taki właśnie wybór fragmentów rekolekcji, rozważań czy korespondencji ojca Piotra twierdząc, że często te kilka zdań przypadkowo odnalezionych w książce, stawało się drogowskazem na nadchodzące dni czy miesiące, a jednocześnie stanowiło zachętę, aby poznać to barwne, przypominające gotowy scenariusz filmowy, życie i wgłębić się w głoszone, przez ponad 60 lat kapłaństwa, słowa.

Książka ta otrzymała również wyróżnienie Stowarzyszenia Wydawców Katolickich „Feniks 2005” w kategorii literackiej, a dyplom nosi znamienną datę – 2 kwietnia 2005 roku.

Trafia zatem w Państwa ręce drugie wydanie Myśli, powiedzeń, anegdot ojca Piotra Rostworowskiego – poszerzone i wzbogacone przede wszystkim o publikowane tu po raz pierwszy obszerne fragmenty prywatnej korespondencji, a także odnalezione po latach fotografie – świadectwa niezwykłego życia.

Rekolekcje dla studentów prowadzone przez ojca Piotra Rostworowskiego w marcu 1972 roku w krakowskim kościele ojców dominikanów, które przypominamy Państwu w niniejszej książce, odbiły się rzeczywiście szerokim echem i stały swoistą legendą. Wiele osób, które w nich uczestniczyło, do dziś doskonale je pamięta i twierdzi, że miały niemal przełomowe znaczenie w ich życiu, choć zapewne, i wcześniej i później, słuchali wielu nauk i konferencji.

Biorąc jednak pod uwagę osobę kaznodziei świadectwa takie nie powinny ani dziwić, ani zaskakiwać. Ojciec Piotr pociągał swoją osobowością, niezwykłym połączeniem głębokiego życia wewnętrznego z radosnym otwarciem na drugiego człowieka i specyficznym poczuciem humoru. Wyrozumiałość i próba pojmowania różnych ludzkich dróg szły w parze z jasnym stawianiem wymagań Bożych. Przy nim każdy czuł się dobrze, bo każdy czuł się kimś ważnym, dostrzeżonym i dowartościowanym. W jego obecności znikała między ludźmi wszelka źle rozumiana rywalizacja, bo w każdym człowieku, w jego licznych zaletach i upadkach, umiał dostrzec kogoś wyjątkowego – umiłowane dziecko Boże. Dlatego potrafił bezgranicznie zaangażować się w jego sprawy nie licząc się z własnymi siłami i czasem. Do końca, nieraz wbrew wszystkiemu, wierzył w jego dobroć i szlachetność. Jak sam mówił podczas rekolekcji: “Żebyśmy mogli być portem dla różnych ludzi, żeby wiedzieli, że zawsze na nas mogą liczyć”. I dalej: „Bóg ogarnia wszystkich i nie do nas należy jednych wykluczać, a innych wyróżniać. Nie do nas to należy”. Dlatego ludzie garnęli się do niego i, co najważniejsze, nigdy się nie zawiedli.

Ojciec Piotr był przyjacielem i kierownikiem duchowym niezliczonej ilości osób zarówno duchownych jak i świeckich. Powszechnie szanownych i znanych jak kardynał Karol Wojtyła, kardynał Stefan Wyszyński, profesor Stefan Swieżawski, Hanna Chrzanowska, ale i młodych, stojących na początku swej drogi życiowej, którzy przychodzili do niego po radę. Wielu z nich twierdziło, że ojciec Piotr miał zdolność czytania w duszach ludzkich. Umiał głęboko słuchać drugiego człowieka i miał niezwykłą intuicję ludzi. Coś, co zadał za pokutę podczas jednej ze spowiedzi, stawało się często drogowskazem na całe życie.  Trudno zatem dziwić się, że rekolekcje głoszone przez niego dla studentów spotkały się z tak ogromnym zainteresowaniem. Nie bez znaczenia pozostawały także i wydarzenia  z życia ojca Piotra Rostworowskiego.

W posłudze kapłańskiej i życiu mniszym ojca Piotra Rostworowskiego indywidualne kierownictwo duchowe zajmowało bardzo ważne miejsce. Możemy nawet stwierdzić – ze względu na samą skalę tej posługi – że było czymś donioślejszym niż jego działalność konferencyjno-rekolekcyjna, pisarska czy kaznodziejska. Jeśli wziąć pod uwagę, że jako mnich napisał prawie trzydzieści tysięcy listów (zachowały się jego dzienniki korespondencyjne), z których ponad połowa dotyczy spraw duchowych – możemy sobie wyobrazić rozmiar tego zjawiska. A przecież listy to tylko okruchy treści przekazywanych najczęściej w rozmowach indywidualnych. Z kierownictwa duchowego ojca Piotra korzystała ogromna liczba osób świeckich i duchownych, niejednokrotnie nie tylko okazjonalnie, ale przez długi czas, często przez całe życie.

Kiedy po śmierci ojca Piotra ogłosiliśmy, że zbieramy jego archiwalia, niektóre osoby, które prowadził, przesłały nam jego listy w postaci oryginałów lub kopii. Ze względu na prywatny charakter tej korespondencji, nie możemy jej publikować bez zgody adresatów lub spadkobierców ich praw. Czas jednak biegnie dalej, osoby odchodzą do wieczności, a cenne, ponadczasowe treści zapisane w listach prywatnych, dojrzewają w pewien sposób, by przynosić światło również szerszym kręgom czytelników. Wdzięczni jesteśmy więc siostrom karmelitankom za zgodę na publikację wyboru listów ojca Piotra do jednej z nich. Jest to wśród licznych już jego tekstów wydanych przez nasze wydawnictwo pierwsza tego rodzaju publikacja. Jesteśmy przekonani, że – jak niegdyś listy te przynosiły pożytek pojedynczej duszy – tak teraz pomogą wielu innym, przy okazji zachęcając do poszukiwania dobrego kierownictwa duchowego i do zdrowej jego praktyki.

Niniejszy komentarz do jednego z tzw. listów więziennych św. Pawła powstał w 1967 r, kiedy także o. Piotr Rostworowski przebywał w więzieniu. Przypadło to na okres życia, który spędził w Tyńcu. Został uwięziony przez władze za próbę pomocy w nielegalnym przerzuceniu do USA matki i córki jednego z czeskich opozycjonistów, przebywającego na emigracji (podejrzewano, że była to prowokacja Służby Bezpieczeństwa). Aresztowano go 19 marca 1966 r. i skazano na cztery lata oraz grzywnę. Wyszedł po półtora roku, w grudniu 1967 r. Była to prawdopodobnie próba zastraszenia go lub uciszenia – był spowiednikiem kard. Karola Wojtyły oraz doradcą wielu ważnych postaci ówczesnego Kościoła.

Znajomość kontekstu powstania listu pozwala lepiej zrozumieć pojawiające się w nim odniesienia do czasów współczesnych autorowi. Dzięki niej także można lepiej zrozumieć aluzje kulturowe oraz docenić dojrzałość duchową o. Rostworowskiego, nie mówiąc o poziomie jego wykształcenia i przyswojenia Pisma Świętego oraz Reguły. Dzięki temu ostatniemu był w stanie cytować je z pamięci także w językach oryginalnych, i to po wielu miesiącach oddzielenia od wspólnoty zakonnej oraz codziennego chórowego oficjum. W archiwum znajduje się komentarz, tylko, do rozdziałów 4–6, który publikujemy.

List ten jest pierwszą encykliką papieską. Święty Piotr zwraca się do wiernych z Azji Mniejszej, gdzie prawdopodobnie nigdy sam Ewangelii nie głosił. Zwraca się do wybranych pielgrzymów rozproszenia. Już w samym adresie apostoł wyraża myśl, która będzie osnową całego listu, a mianowicie myśl o nadziei. Zwraca się do chrześcijan, jako do podróżujących ku prawdziwej Ojczyźnie. Chrześcijanie zostali wybrani te świata i wywołani ze świata przez Boga Ojca, aby szli ku Niemu. Inicjatywa całkowita jest więc ze strony Boga, ale życie człowieka, którego Bóg wybrał i zawołał, by szedł do Niego nie może się już układać według zwykłych kryteriów ziemskiej mądrości. Gdy Bóg wkroczył w życie swego stworzenia, musiał w tym życiu nastąpić głęboki przewrót i przewartościowanie. Człowiek, którego Bóg zawołał do Siebie, do Swojego domu staje się ipso facto bezdomnym na ziemi, podróżnym i pielgrzymem. Nie można bowiem mieć dwóch domów rodzinnych, ani dwóch stałych miejsc zamieszkania. Z chwilą, gdy chrześcijanin stał się obywatelem niebieskiej Ojczyzny, tutaj nie ma już stałego mieszkania, ale jest wędrowcem przez ten świat, jak Abraham po usłyszeniu Bożego wezwania. Chrześcijanie rozproszeni po różnych prowincjach grupkami zdążają do swojej prawdziwej Ojczyzny, którą jest Niebo.

Ale do czego przeznaczał ich Bóg Ojciec wywołując ich ze świata? Na to pytanie odpowiada werset 2: Przeznaczył ich Bóg Ojciec do uświęcenia w Duchu, do posłuszeństwa i do pokropienia Krwią Jezusa Chrystusa. W wersecie wymieniona jest cała Trójca Święta jakby zajęty człowiekiem: Ojciec, który powołuje i przeznacza, Duch, który uświęca i Syn, który sprawuje Odkupienie oraz przebaczenie grzechów przez Krew. Z drugiej strony powołanie człowieka jest przedstawione jakby wywołanie ze świata, aby się oddać w ręce Boga i poddać się działaniu wszystkich Trzech Osób Boskich, a więc wyraźnie trynitarny charakter powołania.

Od samego początku listu człowiek okazuje się jako porwany przez Boga z poziomu swego przyrodzonego życia na świecie do jakiegoś życia nowego, które określone jest działaniem Osób Boskich. Bóg Ojciec ma inicjatywę tego porwania. Całkowicie nadprzyrodzony charakter tego powołania wyrażony jest choćby przez to, że od tego momentu człowiek na własnej, naturalnej płaszczyźnie już nie ma oparcia, nie ma domu, jest pielgrzymem i wędrowcem. Przeznaczenie Boże jest nieodwołalne, definitywne i wprowadza radykalną zmianę w życie człowieka już na zawsze. Przeznacza Bóg człowieka na uświęcenie w Duchu, tzn. na wewnętrzne dogłębne przemienienie przez Ducha Świętego. Nie może więc człowiek zadowolić się określonym poziomem moralnym, bo jeśli jest przeznaczony na uświęcenie w Duchu Świętym, tej świętości nie można zamknąć w żadnych granicach, nie można jej nawet pojąć, bo ona nie jest na miarę ludzką, ale wedle nieskończoności Ducha Świętego. Bóg więc zdecydował uczynić każdego człowieka duchowym, napełnić go Duchem Świętym, ażeby każdy człowiek żył, myślał, chciał, działał pod natchnieniem i kierunkiem Ducha Świętego, wspierany Jego mocą.

Niniejszy tom pism ojca Piotra Rostworowskiego zawiera konferencje, homilie, komentarze do wybranych ksiąg Pisma Świętego, a także myśli wygłoszone podczas spotkań i rekolekcji w klasztorze warszawskim Sióstr Benedyktynek – Sakramentek w latach 50’ i 60’ XX wieku. Opracowanie zostało przygotowane w oparciu o dostępne w bibliotece klasztornej maszynopisy i notatki sporządzone przez Siostry, w większości przez s. Marię Bernadetę Wolską i s. Marię Klarę Ponikowską.

Większość cytatów z Pisma Świętego przytoczonych przez Ojca pochodzi z Biblii w tłumaczeniu ks. Jakuba Wujka SJ, które pozostawiono. Dla ułatwienia lektury dodano sigla biblijne oraz przypisy wyjaśniające.

Dziękujemy Siostrom Benedyktynkom Sakramentkom z Warszawy za pomoc przy wydaniu niniejszej publikacji.

Pomimo tego, że postać o. Piotra Rostworowskiego (1910–1999), jak i jego spuścizna piśmiennicza nie są całkowicie obce polskiemu Czytelnikowi, to jednak nadal tyniecki i bielański przeor wraz ze swoją myślą duchową pozostaje postacią do końca nieodkrytą. Na redakcyjną oprawę oczekują nieznane szerszemu gronu konferencje, zapiski i listy o. Piotra. Miejmy nadzieję, że te wartościowe teksty zostaną we właściwy sposób przygotowane i wyeksponowane, by mogły służyć wszystkim poszukującym Boga.

Jedną z najważniejszych praktyk w życiu każdego mnicha jest lectio divina – modlitewne spotkanie ze Słowem Bożym. Niniejszy komentarz można traktować jako zapis doświadczenia ojca Piotra na tym szczególnym polu życia modlitwy. Niech ci, którzy będą czytać ten tom, zapałają równie wielką miłością do Pisma Świętego, jak Autor naszego komentarza…

Dziękujemy Siostrom Benedyktynkom Sakramentkom z Warszawy za pomoc przy wydaniu niniejszej publikacji.

Kiedy Bóg stworzył świat, widział, że jest on dobry i piękny, ale nie znajdował w tym świecie oddźwięku, nie było w nim nikogo, kto mógłby odpowiedzieć Stwórcy, rozmawiać z Nim. I wtedy Bóg stworzył człowieka, stworzył go dla dialogu z samym sobą, ażeby miał z kim rozmawiać. Człowiek jest jakby odpowiedzią na Boga. Dziw­ną rzeczą jest to pragnienie Boga, aby obcować z człowiekiem, aby z nim rozmawiać. Rozkoszą moją jest przebywać wśród synów ludzkich (Prz 8,31). Zdumiewająca to rozkosz! My sami nie możemy wytrzymać z ludźmi... Skoro jednak Bóg sam to powiedział, musimy uwierzyć, że tak jest.

Książka, którą oddajemy do rąk czytelników, jest podwójnym świadectwem. Zjednej strony świadectwem o. Piotra, jego miłości do życia konsekrowanego; zdrugiej zaś wagi, jaką do głoszonych nauk przywiązywali słuchacze troskliwie zapisujący jego słowa, anastępnie przechowujący skrzętnie te zapiski.

Rekolekcje, które publikujemy, zostały wygłoszone dla instytutu świeckiego Przemienienia Pańskiego w latach 50. Na publikację czekały zatem dość długo. Ojciec Piotr otaczał szczególną troską tę formę życia konsekrowanego. Połowa lat 50. ubiegłego wieku naznaczona była, zwłaszcza na Zachodzie, dużym rozwojem tej właśnie formy życia. Istotą każdego instytutu świeckiego jest żyć wiarą w świecie, zachowując zwykły strój, pracując zawodowo, modląc się pośrodku ludzkiej biedy i smutku. Ewangelia mówi, że Duch wyprowadził Jezusa na pustynię, aby był kuszony przez diabła (Mk 1,12). Wszyscy, którzy chcą żyć wiarą w dzisiejszym świecie, czują się może trochę tak jak Chrystus Pan – rzuceni między skorpiony i węże, pod niegościnne słońce, wystawieni na pokusy.

Na prezentowany tomik o modlitwie składa się szereg tekstów powstałych na przestrzeni kilkunastu lat przy różnych okazjach. Tomik otwiera Kilka uwag o wychowaniu do modlitwy – referat wygłoszony do wyższych przełożonych zgromadzeń żeńskich zebranych na Jasnej Górze w 1970 r. Stąd szereg razy powtarzają się tam nawiązania do życia sióstr zakonnych. Niemniej sama treść referatu jest uniwersalna i ważna dla wszystkich.

Następnie publikujemy fragmenty rekolekcji wygłoszonych do sióstr w Laskach w 1955 r. zwłaszcza konferencję pod tytułem: Modlitwa – nauka św. Benedykta.

Dalej Modlitwa liturgiczna a modlitwa prywatna – referat wygłoszony na Jasnej Górze w 1955 r., czyli w czasie, gdy nie myślano jeszcze o zwołaniu Drugiego Soboru Watykańskiego. Ojciec Piotr stara się w nim ukazać sens i właściwe relacje pomiędzy liturgią i modlitwą osobistą. Konferencja była głoszona w duchu odnowy liturgicznej, której w tym czasie Tyniec w Polsce przewodził. Także w tym nurcie powstał artykuł dla Tygodnika Powszechnego w 1962 r. pod tytułem: Eucharystia a chrystocentryzm. Ojciec Piotr przypomina w nim, że sakramenty nie są tylko obrzędami, ale rzeczywistością dynamiczną, która winna przemieniać nasze życie. Wyraźnie podkreśli to potem zwoływany już Sobór.

Na końcu drukujemy konferencję Modlitwa Pańska wygłoszoną do zakonnic i będącą oryginalnym komentarzem do modlitwy „Ojcze nasz”. Niestety, o. Piotr nie był już w stanie sam poprawić spisanego z taśmy magnetofonowej tekstu, pozostawiając nam opracowanie redakcyjne. Mamy nadzieję, że nie zmieniło ono autentycznej myśli autora. Od nas pochodzą także tytuły podrozdziałów, które nadają całości, jak wierzymy, większą przejrzystość.