Jeżeli chcemy coś powiedzieć o zarządzaniu ludźmi, to musimy sobie zdać sprawę z tego, z kim mamy do czynienia. Sprawa nie jest łatwa z tej racji, że człowiek jest kimś, kogo nie da się jednoznacznie określić. Można powiedzieć, że nie tyle jest, ile się staje. Nie wiemy do końca, kim człowiek jest. Nie wiemy jednoznacznie, z kim mamy do czynienia. Kim jesteśmy? Człowiek zmienia się na tyle, że trudno właściwie mówić o czymś takim jak natura człowieka na wzór natury zwierząt. Człowiek jest o wiele bardziej tajemniczą postacią. Na tym też polega przewaga człowieka nad innymi stworzeniami. Z jego dynamicznej natury wynika między innymi to, że człowiek potrafi się dostosować do bardzo różnych warunków, dzięki czemu zdobył taką władzę, jaką obecnie posiada nad innymi stworzeniami i przyrodą. To jednak ma swoje konsekwencje w postaci „zagubienia własnej tożsamości”. Wydaje się, że w porównaniu z innymi stworzeniami człowiek jest „sztuczny”. Trzeba nawet powiedzieć, że bez nienaturalnych dodatków, takich jak ubranie, obuwie, narzędzia, sztucznie zbudowanych domów, a dzisiaj nawet sztucznych składników żywności właściwie nie mógłby żyć. Niestety odnosi się to nie tylko do narzędzi, ubrań, pokarmów, wszelkich technicznych sprzętów itd., to znaczy nie tylko do zewnętrznych spraw związanych z życiem człowieka, ale także do jego wnętrza. Widać to wyraźnie, gdy obserwujemy zmiany w sposobie życia i wartościowania. Kiedy zmienia się środowisko i panujące w nim zwyczaje, nagle stajemy się jak gdyby innymi ludźmi. A przecież jesteśmy tymi samymi osobami! Różnorodność wartościowania, uznawania czegoś za dobre lub złe w dużym stopniu zależy od wychowania, wpływu innych, własnych doświadczeń i istniejących w nas lęków i pragnień.

I tak np. jeżeli w określonym środowisku panuje kult pieniądza i posiadania, wszystko będzie się kręciło wokół tego. Hierarchia wartości w danym środowisku, w danym czasie określa sposób bycia człowieka i rozumienia sensu życia. Niektórzy cały swój wysiłek wkładają w to, by zdobyć majątek, z którego potem nie będą mogli nawet korzystać, bo nie potrafią się już zatrzymać i znaleźć czasu na odpoczynek. I tak np. premier Włoch Silvio Berlusconi ma wiele własnych rezydencji i jachtów, z których nigdy jeszcze nie korzystał. Po co mieć więcej? Można wskazać także przykład innych środowisk, gdzie panujące inne wartości jak np. sława, znaczenie, władza, rozrywka, przygody, ale także np. ideał pobożności, zupełnie inaczej nastawiają ludzi do rzeczywistości i pobudzają do innego działania.

Jestem menadżerem od więcej niż kilkunastu lat, miałem przyjemność kierować wielkimi organizacjami przemysłowymi i finansowymi oraz nadzorować je. Organizacja, nadzór, kontrola, przywództwo, motywacja, kapitał ludzki – to pojęcia, które są dla mnie codziennością w pracy zarządczej. Odczuwam ogromną satysfakcję, gdy mogę rozpocząć zarządzanie kolejnym projektem czy firmą, często otrzymywałem trudne zadania, które wiązały się z restrukturyzacją czy innymi skomplikowanymi procesami. Kluczem do rozwiązania tych trudnych spraw jest zawsze ZESPÓŁ. Praca zespołowa jest jedną z najważniejszych kompetencji, jakie powinniśmy posiadać w życiu zawodowym. Przedszkole, szkoła, liceum, studia to instytucje, które powinny wprowadzać nas w świat pracy o takim charakterze. Wiemy jednak doskonale, że nie jest to takie proste, i widzimy często w zespołach, w których pracujemy, że praca zespołowa nie jest naszą najsilniejszą stroną. Większość pracodawców szukających pracowników ma trudności z ich znalezieniem, na rynku pracy panuje niedopasowanie – wynika z badania Bilans kapitału ludzkiego, przeprowadzonego przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości. Przewagę w gospodarce buduje się przede wszystkim, opierając się na kapitale ludzkim, bo to człowiek jest największą wartością firmy. Zawsze zastanawia mnie, że pracownika traktuje się przede wszystkim jako koszt, a przecież stanowi on wartość. Trzeba sobie uświadomić, że największa wartość firmy wychodzi z niej po godzinie 17 do domu. Budowanie silnego kapitału ludzkiego w organizacji jest największym wyzwaniem dla menadżerów.

Książka, którą oddaję w Państwa ręce, jest właśnie o tym – jak skutecznie zarządzać wspomnianym kapitałem na poziomie podstawowej jednostki społecznej, jaką jest rodzina. To właśnie ona jest przestrzenią, w której uczymy się podstawowych kompetencji, poznajemy wartości, nabywamy umiejętności radzenia sobie ze stresem, zarządzania czasem. Rodzina uczy nas wszystkich elementów, które później będą potrzebne w życiu zawodowym i prywatnym.

Kiedy zostałem szczęśliwym ojcem Sary i Tobiasza, uświadomiłem sobie, podobnie jak moja kochana żona, że rozpoczynamy jeden z najważniejszych projektów w naszym życiu. Rodzina, którą tworzymy, ma się stać przestrzenią, w której będziemy budować talenty i kapitał naszych dzieci, ale okaże się to możliwe tylko wtedy, kiedy będziemy „organizacją” opartą na miłości, czyli każdego dnia będziemy:

» planować,

» organizować,

» zarządzać czasem,

» rozwijać talenty,

» inwestować,

» oszczędzać,

» ryzykować,

» szkolić się,

» motywować,

» radzić sobie ze stresem,

» odpoczywać,

» wizualizować sobie zadania,

» rozwiązywać problemy,

» kontrolować.

Kluczem musi być to, że robimy to razem!

To tylko kilka z elementów, które powinny pojawiać się w codziennym życiu rodzinnym. Chciałbym Państwu zaprezentować skuteczną metodę zarządzania rodziną. Oczywiście mam świadomość, ze każdy ma inne możliwości i trudno jest stworzyć dobrą dla każdego metodę zarządzania organizmem rodzinnym. Celem, jaki sobie postawiłem, jest ukazanie wyzwania, którym może się stać spojrzenie na rodzinę przez pryzmat nauk o zarządzaniu / Piotr Kosiak

Celem niniejszej publikacji jest ukazanie koncepcji nowego typu zarządzania – zarządzania przez wartości. Jest to stosunkowo nowy obszar w naukach o zarządzaniu, powiązany jednak w pewien sposób z dotyczącymi go dotychczasowymi modelami i koncepcjami.

Niniejszy temat podejmuje literatura przedmiotu zarówno światowa, jak i krajowa, ale jest on na tyle nowy i niszowy, że mamy w niej do czynienia z lukami w zakresie opisywanego zjawiska.

Szczególnie dotyczy to tego, że współcześni menedżerowie stają w obliczu coraz większych wymagań związanych z zawodową odpowiedzialnością, obsługą klienta i jakością. Gdy organizacja staje się bardziej globalna, płaska, sieciowa, zróżnicowana i elastyczna, zarządzający w niej muszą uświadomić sobie, jak ważne jest zrozumienie i zarządzanie przez wartości w ramach zespołów, działów i całej organizacji. Środowisko biznesowe jest coraz bardziej nieprzewidywalne i zmienne, menedżerowie muszą być w stanie zmierzyć się z ciągłą i rosnącą złożonością w firmie i poza nią. Dawniej podejmowali decyzje i osiągali cele, koncentrując się na marketingu i informacjach finansowych ściśle związanych z daną branżą. Dzisiaj nie postrzegają już siebie jako ludzi po prostu pracujących w ramach struktur lub luźnych systemów, ale raczej jako charyzmatycznych „twórców znaczenia”. W przeszłości postęp jakiegokolwiek bytu (osoby, organizacji, społeczeństwa) był pierwotnie determinowany przez jego zdolność do stania się większym, bogatszym czy szybszym. Na dzisiejszej globalnej arenie i w obliczu skandali korporacyjnych, wojen i klęsk żywiołowych postęp i sukces są mierzone nie tylko przez zdolność do zarządzania większą złożonością, ale także przez to, co jest kwintesencją człowieczeństwa – nasze wartości.

Niniejsza publikacja nie wypełnia wszystkich luk w literaturze przedmiotu, ale należy podkreślić, że rozdziały teoretyczne stanowią pewne kompendium wiedzy w zakresie zarządzania przez wartości w aspekcie duchowym, aksologicznym i empirycznym.

Rozpoczęto od omówienia najogólniejszych procesów i trendów związanych z tematyką przedmiotową, aby w ich kontekście rozpoznawać i objaśniać działania, przeciwdziałania i interakcje w mniejszej skali. Zgodnie z ogólnometodologiczną zasadą kompleksowa analiza i ocena tematu związanego z zarządzaniem sobą i zarządzaniem przez wartości oraz w czasie wymagała połączenia kilku podejść: systemowego, historycznego, strukturalnego, funkcjonalnego i prognostycznego.

We wszystkich częściach pracy została zastosowana metoda gromadzenia wiadomości oraz analiza zebranego materiału przez gruntowne zgłębienie treści, znaczenia i podstaw oraz uwarunkowań zarządzania czasem i przez wartości, a następnie ich porównanie i klasyfikacja dla potrzeb niniejszej pracy. W oparciu o analizę różnic zarządzania w duchowości oraz jego ogólnych koncepcji porównano i uogólniono główne poglądy oraz idee w odniesieniu do zarządzania.

Po zebraniu materiałów i ich pogłębionej analizie potrzebna była klasyfikacja zjawisk, a następnie ich systematyzacja. Ustalono związki i prawa rządzące przebiegiem procesów związanych z zarządzaniem przez wartości dla przyszłej koncepcji zarządzania.

Następnie została zastosowana metoda sprawdzenia i uszczegółowienia wcześniejszych materiałów na drodze weryfikacji praktycznej. Przy tej złożonej analizie i klasyfikacji chodziło o wydzielenie konkretnych danych i zjawisk oraz zachodzących przeobrażeń w zarządzaniu przez wartości oraz koncepcji z tym związanych, które ostatecznie wpłyną na ukształtowanie się konkretnego modelu tej formy zarządzania w teorii i praktyce. Dokonano tu więc analizy naukowej zjawisk poznawczych. Zaprezentowano na tej podstawie teoretyczny model Zarządzanie przez wartości według hierarchii wartości i modelu trójosiowego / Piotr Kosiak

Kiedy spojrzymy na nasze życie od strony tajemnicy osoby, widać, że jego jedność i autentyczność zależy od naszego zakorzenienia, czyli właściwie od odkrycia prawdy o tym, że jesteśmy osobami (w sensie hipostasis). Zasadniczo to odkrycie wiąże się z poznaniem podstawowej prawdy bycia osobą, która mówi, że możemy się zrealizować w pełni jedynie poprzez więź miłości. W tym momencie trzeba przywołać znaną sentencję Drugiego Soboru Watykańskiego:

Człowiek jest jedyną istotą, którą Bóg stworzył dla niej samej i człowiek może się zrealizować w pełni tylko przez szczery, bezinteresowny dar z siebie (KDK 24).

Jeżeli zatem chcemy być prawdziwie sobą, to możemy to osiągnąć jedynie wówczas, gdy będziemy siebie oddawali innym. Jest to zgodne z tym, co Pan Jezus mówił w Ewangelii: Jeśli kto chce być pierwszym, niech będzie ostatnim ze wszystkich i sługą wszystkich (Mk 9,35). Ta dynamika życia sprawdza się we wszystkich jego wymiarach, choć wyraża się zupełnie inną postawą w zależności od samej sytuacji i tego, kim w niej jesteśmy. W szczególności wygląda ona zupełnie inaczej w życiu domowym, a inaczej w życiu zawodowym. W domu jesteśmy kimś innym w odniesieniu do żony, kimś innym w relacji do dzieci, rodziców, teściów, brata, siostry, cioci, wujka, kuzynów itd. Natomiast w pracy zawodowej nasza postawa powinna się wyrażać inaczej w relacji do naszych pracowników, a inaczej do przełożonych, inaczej do kontrahentów, z którymi współpracujemy w realizacji naszych zadań, a inaczej do klientów korzystających z naszej pracy. Można powiedzieć, że zasada jest taka sama – musi to być relacja miłości − ale jej realizacja musi wyglądać inaczej w zależności od sytuacji, w jakiej jesteśmy.

Niewątpliwie bardzo ważnym zagadnieniem w naszym życiu jest podział czasu i energii pomiędzy życiem osobistym a zawodowym. Jest to problem niezmiernie ważny dla lidera. O wiele łatwiejszy jest on do uzgodnienia dla zwykłego pracownika, który ma bardzo wyraźnie określony zakres swoich obowiązków oraz czas pracy. Ustawowo powinien on pracować 40 godzin w tygodniu i pracodawca musi respektować ten czas pracy i nie przedłużać go. Ponadto zwykły pracownik za drzwiami swojej pracy zostawia wszystkie problemy, które z tą pracą są związane, czego nie może powiedzieć o sobie lider. Lider ponadto nie ma limitowanego czasu pracy i w związku z tym może pracować na okrągło, a przynajmniej o pracy myśleć na okrągło, co niestety nierzadko się zdarza.

W relacjach międzyludzkich zawsze dochodzi do pewnego napięcia gdy pojawia się kwestia kierowania innymi. Czy można nauczyć się kierowania ludźmi? Co charakteryzuje osoby o zdolnościach przywódczych? Czym są różnice między męskim a żeńskim stylem przewodnictwa? Te pytania postawili sobie opat prymas Notker Wolf i siostra Enrica Rosanna. 

Na podstawie własnych doświadczeń związanych z pełnieniem funkcji zarządczych oraz najlepszej literatury dotyczącej zarządzania ludźmi rozprawiają się z najczęściej występującymi błędami i nieporozumieniami w zarządzaniu. Pokazują, o co dokładnie chodzi w kierowaniu ludźmi – nie tylko w przedsiębiorstwie, lecz również w polityce, szkole i rodzinie. Konkluzją jest stwierdzenie, że można zarządzać ludźmi w imię Boga.

„Bycie wiecznie dobrym przykładem powoli mnie wykańcza…”. To głębokie westchnienie wydał mój stary przeor Paweł i, jak wielu rzeczy, które wypowiadał, nie mówił tego zupełnie poważnie. Przeor Paweł nie musiał się bowiem specjalnie wysilać, aby być dla mnie i dla innych dobrym przykładem. Był taki, jaki był, i nie musiał nikomu niczego udowadniać. Życzyłbym sobie i wszystkim moim współbraciom, abyśmy byli tacy jak on: tak niewzruszenie opanowany, tak celnie krytyczny, tak bezlitośnie otwarty, gdy wymagała tego sytuacja, i tak lojalny. Jednak przeor Paweł był – niestety albo i dzięki Bogu – jedyny w swoim rodzaju. To olbrzymi mężczyzna, syn chłopa z Allgäu, burmistrza, wyposażony w bezcenny dar niebrania zbytnio poważnie nikogo, szczególnie siebie samego. Wciąż widzę go w czasie modlitwy chórowej, stojącego naprzeciwko mnie w moim starym klasztorze w Sankt Ottilien: jeszcze był pochłonięty tekstem psalmu, gdy w następnej chwili jego twarz przeszywał widoczny uśmieszek – najprawdopodobniej nagle przywołane wspomnienie kogoś, kto wystąpił przeciw niemu i otrzymał w rewanżu jego słynną ripostę.

Kiedy się uczciwie zastanowimy nad sobą, to musimy powiedzieć: Nie wiemy, kim jesteśmy. Nie wiemy, dlaczego zostaliśmy stworzeni czy raczej sobie dani. To stwierdzenie może przerazić, gdyż odsłania ono naszą ignorancję, za którą czai się pustka i bezsens. Dlatego zwykle uciekamy przed taką konsekwentną refleksją. Jednak patrząc dalej, musimy stwierdzić, że będąc sobie dani, zostaliśmy wyposażeni w wolność, zdolność myślenia, zdolność przekazywania swoich myśli innym, zdolność poznawania. Są to zdolności, które pozwalają nam nie tylko gromadzić doświadczenie, rozpoznawać to, co nam służy, a co nas niszczy, ale także komunikować się z innymi, przejmować także ich doświadczenia. Mamy w związku z tym całą bogatą tradycję, gromadzącą doświadczenia poprzednich pokoleń, z których możemy korzystać. I ponadto otrzymaliśmy jeszcze nadzwyczajny dar: sumienie, które pozwala nam rozpoznać, co jest dobre, co jest złe, co jest prawdą, co jest fałszem.

Dzięki wolności możemy wybierać to, co sami uważamy za dobre. Przy czym każdy taki wybór jest naznaczony niepewnością, jest rodzajem ryzyka. Wybierając, uczymy się zarówno sami siebie, jak i tego, czym jest życie i co je buduje. Jeżeli tylko żyjemy przytomnie, złe wybory niosą ze sobą złe doświadczenia, a te uczą nas ostrożności, mówią, czego nie należy robić na przyszłość. Natomiast dobre wybory wskazują na to, co należy robić. Wybór, jakiego dokonujemy, jednocześnie jest wyborem własnej tożsamości. Niezmiernie ważne jest, abyśmy mieli tego świadomość, że wybierając coś, wybieramy jakąś określoną wartość, a przez to wybieramy siebie, czyli swoją tożsamość. W życiu potrzebna jest zasadnicza przytomność pozwalająca uchwycić przyczyny tego, co się w nas dzieje, abyśmy nie zmarnowali doświadczenia, jakie nabywamy, doświadczenia, które czasem jest dla nas bardzo trudne i kosztowne.

Przedstawiamy Państwu jeden z rezultatów pierwszej konferencji „Zarządzanie, przywództwo a duchowość”, zorganizowanej w Opactwie Tynieckim w lipcu 2018 roku. Sama konferencja stanowiła swoiste podsumowanie działalności organizatorów, na którą składają się warsztaty prowadzone w ramach Benedyktyńskiego programu zarządzania, warsztaty „Duchowość lidera” oraz seminaria „Zarządzanie, przywództwo a duchowość”. Przez ostatnich dziesięć lat w warsztatach i seminariach wzięło udział około tysiąca osób z kraju i zagranicy.

Uruchomienie tych przedsięwzięć było wynikiem przekonania o aktualności Reguły św. Benedykta. Pomimo, że liczy ona już piętnaście wieków, zachowała swoją siłę i żywotność. Potwierdza to praktyka owocnego życia nie tylko tysięcy benedyktyńskich mnichów i mniszek, ale także wielu osób świeckich. Ci ostatni przez wieki znajdowali w Regule nie tylko inspirację w obszarze życia duchowego ale także podpowiedź w zakresie praktyk życia codziennego. Praktyk zapewniających zachowanie równowagi pomiędzy różnymi wartościami oraz różnymi obszarami życiowego zaangażowania.

Reguła okazuje się także przydatna w obszarze zarządzania większą wspólnotą lub organizacją. Studia nad Regułą pozwalają odkryć w niej wiele intuicji zarządczych oraz dobrych praktyk, które dopiero po wielu wiekach zostały ponownie zdefiniowane i rozwinięte we współczesnych modelach zarządzania i przywództwa.

Konferencja tyniecka została więc pomyślana jako okazja do zaprezentowania szerszemu kręgowi odbiorców tej benedyktyńskiej tradycji, mało znanej nawet w zachodnim kręgu kulturowym. Tradycji wartościowej, bo przynoszącej przez wieki dobre owoce rozwoju duchowego i cywilizacyjnego. Z drugiej strony Konferencja stała się forum wymiany wiedzy i doświadczeń z zakresu zarządzania i przywództwa, w których aspekty duchowe są traktowane jako ważne, stanowiące istotny aspekt życia każdej osoby. Szczególnie dotyczy to osób będących przywódcami społecznymi, biznesowymi i religijnymi.

Wypada w tym miejscu wyjaśnić, co mamy na myśli pisząc i mówiąc o duchowości, ponieważ pojęcie to jest wieloznaczne. Aspekt duchowy egzystencji człowieka rozumiemy jako wymiar transcendentalny, poza albo raczej ponad-materialny. Oznacza on otwarcie na rzeczywistość duchową, której nie da się zamknąć i wyjaśnić w ramach materialnych, biologicznych i psychologicznych aspektów życia ludzkiego.

Kluczem do zrozumienia tego co moglibyśmy nazwać „duchowością benedyktyńską” a także praktyki życiowej benedyktyna oraz osób świeckich zainspirowanych tą duchowością, jest hasło UIOGD (Ut in omnibus glorificetur Deus), czyli „Aby we wszystkim był Bóg uwielbiony”. Zasada ta, zastosowana w życiu osoby świeckiej (bo dla zakonników ta „jedność życia” wydaje się czymś naturalnym), oznacza zniesienie podziału pomiędzy sacrum i profanum; tym co zwykłe i codzienne a tym, co święte. Okazuje się, że pomiędzy tym co ziemskie, a transcendencją istnieje ścisłe powiązanie: transcendencja jest immanentnie obecna w naszym życiu i przez to, co i jak robimy, otwieramy się na nią lub zamykamy. Mądrość głoszona przez św. Benedykta polega na tym, aby wszystkie nasze zaangażowania w życiu tak przeprowadzać, aby one nas prowadziły do spotkania z Bogiem przy jednoczesnym odpowiedzialnym podejściu do naszych zadań odnoszących się do zwykłego życia tu i teraz.

Podczas konferencji zaprezentowały swoje referaty zarówno osoby duchowne jak i świeckie. Objęły one refleksją różne aspekty zarządzania i przywództwa, pokazując ich związki z życiem duchowym. Zaprezentowane w tym zbiorze artykuły są podsumowaniem, a w niektórych przypadkach także rozwinięciem wygłoszonych referatów. Mamy nadzieję, że będą one inspiracją do dalszej refleksji na te tematy, a być może także zaproszeniem do wyciągania wniosków o charakterze praktycznym / Włodzimierz Zatorski OSB, Ryszard Kołodziej /