Siódmy tom serii Fundamenta, to edycja, która po raz pierwszy w polskim przekładzie prezentuje dwa ważne utwory Grzegorza z Nyssy: O życiu i cudach świętego Grzegorza Cudotwórcy oraz O życiu świętej Makryny. Publikacja, opracowana przez Ewę Wipszycką i Martę Przyszychowską, ukazuje nie tylko teksty hagiograficzne, lecz także ich szerokie opracowanie naukowe, pozwalające odczytać je w kontekście historycznym, teologicznym i literackim. Oba dzieła, powstałe w drugiej połowie IV wieku, stanowią wyjątkowe świadectwo tego, jak Grzegorz z Nyssy rozumiał świętość, duchowe dziedzictwo Kościoła oraz znaczenie rodzinnych i intelektualnych tradycji chrześcijańskiego Wschodu.

Pierwsza część tomu poświęcona jest Żywotowi Grzegorza Cudotwórcy, w którym autor kreśli portret biskupa Neocezarei – ucznia Orygenesa, teologa, ascety i cudotwórcy. Ewa Wipszycka rekonstruuje z niezwykłą precyzją tło historyczne utworu, przywołując bogaty materiał źródłowy i ukazując złożoność przekazu hagiograficznego. Analizuje także elementy literackie i teologiczne dzieła, ukazując, w jaki sposób Grzegorz z Nyssy wykorzystał motywy cudów, nawróceń i prześladowań, by stworzyć wzorzec biskupa i nauczyciela wiary. Komentarz wprowadza czytelnika w dyskusje wokół autorstwa przypisywanych Cudotwórcy tekstów, jego związków z Orygenesem oraz w refleksję nad rozwojem doktryny chrześcijańskiej w III i IV wieku.

Druga część publikacji zawiera Żywot świętej Makryny – jedno z najbardziej poruszających świadectw życia ascetycznego w epoce patrystycznej. Marta Przyszychowska, autorka wstępu i komentarzy, analizuje dzieło zarówno jako hagiografię, jak i jako literacką apoteozę kobiecej świętości. Makryna – siostra Bazylego Wielkiego i Grzegorza z Nyssy – staje się tu figurą duchowego przewodnictwa i mądrości, której wpływ kształtował całe pokolenie Ojców Kapadockich. W komentarzach ukazane zostają także kwestie autentyczności przekazu, jego powiązania z tradycją ascezy w Kapadocji i znaczenie Makryny dla wczesnochrześcijańskiego ideału życia doskonałego.

Dzieła hagiograficzne stanowią więc nie tylko edycję źródeł, ale i dogłębne studium dwóch kluczowych tekstów hagiograficznych późnej starożytności. Staranność tłumaczenia Marty Przyszychowskiej, obszerny aparat naukowy, wnikliwe komentarze i interdyscyplinarne podejście czynią z tej publikacji ważne narzędzie badań nad duchowością wczesnego chrześcijaństwa oraz nad sposobami, w jakie teologia i literatura wspólnie kształtowały chrześcijańską pamięć o świętych. To publikacja, która otwiera czytelnikowi dostęp do żywej tradycji patrystycznej – tradycji, w której historia, wiara i myśl filozoficzna splatają się w opowieść o poszukiwaniu świętości.

Szósty tom serii Fundamenta przynosi polskie tłumaczenie dziewięciu Mów świątecznych Grzegorza z Nyssy, przetłumaczone, opracowane i poprzedzone obszernym wstępem przez Leona Nieściora OMI. Publikacja stanowi istotny krok w popularyzacji dzieł jednego z najwybitniejszych Ojców Kapadockich, ukazując jego talent kaznodziejski i głębię refleksji teologicznej. Grzegorz, mistrz chrześcijańskiej paidei, łączy w tych mowach teologiczną precyzję z żywym słowem duszpasterskim, kierowanym zarówno do intelektualistów, jak i do prostych wiernych. Jego kazania są formą dynamicznej pedagogii wiary – prowadzą słuchacza od poznania do osobistego doświadczenia tajemnicy Chrystusa.

Tom obejmuje mowy poświęcone najważniejszym obchodom roku liturgicznego, od święta Chrztu Pańskiego po Pięćdziesiątnicę. Centralne miejsce zajmują tu kazania paschalne, w których Grzegorz rozwija motywy śmierci i zmartwychwstania Chrystusa, a także refleksję nad Wcieleniem i zbawieniem człowieka. Te teksty, zanurzone w duchowości IV wieku, odsłaniają bogactwo wczesnochrześcijańskiej teologii, w której liturgia i kontemplacja, Pismo Święte i tradycja, rozum i wiara tworzą organiczną całość. Autor nie stroni od trudnych tematów, a jednocześnie czyni z nich narzędzie duchowego wzrostu, ukazując teologię jako drogę życia.

Przekład opiera się na krytycznej edycji Gregorii Nysseni Opera i uwzględnia dorobek współczesnych badań nad Nysseńczykiem. Wstęp Leona Nieściora OMI stanowi znakomite wprowadzenie do problematyki literackiej, teologicznej i historycznej kazań, objaśniając ich kontekst liturgiczny oraz strukturę retoryczną. Dzięki tej publikacji polski czytelnik otrzymuje nie tylko ważne źródło patrystyczne, lecz także duchową lekturę, która ukazuje, jak głęboka i żywa pozostaje myśl Grzegorza z Nyssy – teologa, kaznodziei i mistyka, który potrafił połączyć wiarę z filozoficzną refleksją i uczynić z niej narzędzie duchowego odrodzenia.

Piąty tom serii Fundamenta stanowi niezwykle cenne opracowanie pism Grzegorza z Nyssy poświęconych męczennikom – Enkomionów ku czci Szczepana, Teodora i Czterdziestu Męczenników z Sebasty. Wydanie to, przygotowane przez Martę Przyszychowską i Ewę Wipszycką, łączy w sobie naukową rzetelność z historyczną wrażliwością, odsłaniając przed czytelnikiem bogactwo wczesnochrześcijańskiej duchowości i retoryki. Grzegorz z Nyssy, jeden z najwybitniejszych Ojców Kapadockich, jawi się tu nie tylko jako teolog, ale także jako wytrawny mówca, który w pochwałach męczenników potrafi ukazać głębię chrześcijańskiego doświadczenia wiary i nadziei.

Tom otwiera obszerny wstęp Ewy Wipszyckiej, wprowadzający w kontekst rozwoju kultu męczenników w IV wieku. Autorka opisuje, jak w tym okresie kształtował się religijny i społeczny wymiar czci oddawanej świętym, a także jaką rolę w tym procesie odegrali Ojcowie Kapadoccy. Ich pisma nie tylko budowały pamięć o męczennikach, lecz również kształtowały chrześcijańską wyobraźnię – tworzyły wzorce wiary, odwagi i świętości, które miały inspirować wspólnoty przez kolejne stulecia.

Kolejną część tomu stanowią komentarze Marty Przyszychowskiej, która wnikliwie analizuje treść i teologiczną wymowę enkomionów Grzegorza. Autorka wskazuje na ich wyjątkową rolę w kształtowaniu chrześcijańskiego spojrzenia na męczeństwo, a także ukazuje retoryczną finezję i duchową głębię tych tekstów. Szczególne miejsce zajmuje tu interpretacja mów ku czci św. Szczepana – pierwszego męczennika – w których Grzegorz nie tylko opiewa jego wiarę, lecz także prowadzi subtelną refleksję nad naturą Kościoła i jego relacją do świata żydowskiego i pogańskiego.

W tomie znalazły się ponadto wprowadzenia Ewy Wipszyckiej do Enkomionów ku czci św. Teodora oraz Czterdziestu Męczenników z Sebasty, wraz z ich pełnym przekładem z języka greckiego. Tłumaczenie Marty Przyszychowskiej, oparte na krytycznych edycjach tekstów, zachowuje zarówno precyzję terminologiczną, jak i retoryczne piękno oryginału. Wydanie zostało wzbogacone o obszerną bibliografię, indeksy oraz szczegółowe komentarze filologiczne i historyczne.

Enkomiony ku czci męczenników to publikacja, która otwiera czytelnikowi dostęp do jednego z najbardziej fascynujących aspektów duchowości późnoantycznego chrześcijaństwa. Ukazuje, jak słowo – w ustach wielkiego teologa – staje się narzędziem wiary, pamięci i modlitwy. To zarazem świadectwo erudycji Grzegorza z Nyssy i dowód, że literatura martyrologiczna wciąż może przemawiać do współczesnego człowieka, przypominając o mocy świadectwa, które nie ulega przemijaniu.